రాగద్వేషవియుక్తైస్తు విషయానింద్రియైశ్చరన్ ।
ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి ॥ 64
రాగద్వేష వియుక్తైః, తు, విషయాన్, ఇంద్రియైః, చరన్,
ఆత్మవశ్యైః, విధేయాత్మా, ప్రసాదమ్, అధిగచ్ఛతి.
తు = కాని; రాగద్వేషవియుక్తైః = కోరిక, ఏవగింపు లేనివీ; ఆత్మవశ్యైః = తనకు లోబడినవీ అయిన; ఇంద్రియైః = ఇంద్రియాలతో; విషయాన్ = విషయాలను; చరన్ = భోగించువాడైనా; విధేయాత్మా = సంయుత చిత్తుడైన వ్యక్తి; ప్రసాదమ్ = నిర్మలత్వాన్ని; అధిగచ్ఛతి = పొందుతాడు.
తా ॥ సంయుతచిత్తుడైన పురుషుడు ప్రియవస్తువుల ఆసక్తి నుండీ, అప్రియ విషయాల ద్వేషం నుండీ విడివడతాడు. స్వాధీనమైన ఇంద్రియాల చేత జీవించడానికి అనివార్యాలైన విషయాలను గ్రహిస్తూ నిర్మలుడవుతున్నాడు. (పరమమైన శాంతిని పొందుతాడు).
వ్యాఖ్య:–
స్వచ్ఛమైన మనసును, దానివల్ల వచ్చే మనశ్శాంతిని ఎవరు పొందగలరో ఈ శ్లోకంలో వివరించారు. ఎవరికైతే ఇష్టాయిష్టాలు (రాగద్వేషాలు) ఉండవో, ఎవరికైతే తమ ఇంద్రియాలు, మనసు పూర్తిగా తమ అదుపులో ఉంటాయో… వారు కచ్చితంగా మనశ్శాంతిని పొందుతారని ఇక్కడ చెప్పారు. అలాంటి వ్యక్తి శరీరం నిలబడటం కోసం అన్నపానీయాలు తీసుకున్నా, లోకంలో ఇతర విషయాలను అనుభవించినా సరే, అతని ప్రశాంతతకు ఏమాత్రం భంగం కలగదు.
రెండు చక్కటి ఉదాహరణలు:
- పాము: విషపు కోరలు పీకేసిన పాము వల్ల మనకు ఎలాగైతే ప్రమాదం ఉండదో… అలాగే రాగద్వేషాలు లేని ఇంద్రియాలతో, మనసుతో ఈ ప్రపంచంలో తిరిగినా మనకు ఏ హానీ జరగదు.
- రథం: చెప్పిన మాట వినే మంచి గుర్రాలు ఉన్న రథం, గమ్యానికి ఎంత సాఫీగా వెళ్తుందో, దానివల్ల రథాన్ని నడిపేవాడికి (యజమానికి) ఎంత ప్రశాంతంగా ఉంటుందో… అలాగే ఇంద్రియాలు అదుపులో ఉన్న మనిషికి కూడా ఈ జీవిత ప్రయాణంలో మనశ్శాంతికి ఏ లోటూ ఉండదు.
ఈ శ్లోకంలో ‘ఆత్మవశ్యైః’ (తన వశంలో ఉన్నవి), ‘విధేయాత్మా’ (విధేయత కలిగిన మనసు) అనే రెండు పదాలను వాడారు. దీన్ని బట్టి మనకు ఒక విషయం స్పష్టమవుతోంది. అదేంటంటే – ఇంద్రియాలు, మనసు మన మాట వినాలి తప్ప, మనం వాటికి బానిసలు కాకూడదు. కానీ ప్రపంచంలో చాలామంది తమ ఇంద్రియాలకు, మనసుకు పూర్తిగా దాసులైపోయి (బానిసలైపోయి) బతుకుతున్నారు. అలాంటి వారికి మనశ్శాంతి అనేది ఎప్పటికీ దొరకదు. మనిషి ఎంత గొప్ప ధనవంతుడైనా, ఎంత బలవంతుడైనా, ఎంత పెద్ద చదువుల చదివిన వాడైనా సరే… తన ఇంద్రియాలు, మనసు తన మాట వినకపోతే వాడికి శాంతి దక్కదు. అందుకే భగవంతుడు ఇక్కడ శాంతికి, స్వచ్ఛమైన మనసుకి ఒక చక్కటి మార్గాన్ని చూపించారు. ‘ఎవరికైతే ఇంద్రియాలు తమ అదుపులో ఉంటాయో, వాళ్లే ఆ ప్రశాంతతను (ప్రసాదాన్ని) పొందగలరు’ అని ఖచ్చితంగా (ఘంటాపథంగా) చెప్పేశారు.
కాబట్టి మనం ఏం చేయాలి?
- ఇంద్రియాలకు, మనసుకు బానిసలం కాకూడదు.
- అవి ఆడించినట్లు మనం ఆడకూడదు.
- ఆ బానిసత్వాన్ని వదిలించుకుని… వివేకం, వైరాగ్యం, దైవభక్తి అనే ఆయుధాలతో వాటిని మన దారికి తెచ్చుకోవాలి.
అప్పుడు మాత్రమే మనకు గొప్ప శాంతి, ఆనందం లభిస్తాయి.