యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి ।
తదా గంతాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ ॥ 52
యదా, తే, మోహకలిలమ్, బుద్ధిః, వ్యతి తరిష్యతి,
తదా, గంతాసి, నిర్వేదమ్, శ్రోతవ్యస్య, శ్రుతస్య, చ.
యదా = ఎప్పుడైతే; తే = నీ; బుద్ధిః = బుద్ధి; మోహకలిలమ్ = అవివేక కాలుష్యాన్ని; వ్యతితరిష్యతి = అతిక్రమిస్తుందో; తదా = అప్పుడు; శ్రోతవ్యస్య = వినదగినట్టిదీ; శ్రుతస్య చ = విన్నదీ అయిన కర్మఫల విషయంలో; నిర్వేదమ్ = వైరాగ్యాన్ని; గంతాసి = పొందుతావు.
తా ॥ నీ బుద్ధి మోహకాలుష్యాన్ని* అతిక్రమించినప్పుడు నీవు వినదగినవీ, వినినవీ అయిన కర్మల ఫల విషయంలో వైరాగ్యాన్ని పొందుతావు. ఈ రెండూ కూడా నీ వద్ద నిష్ఫలాలవుతాయి.
వ్యాఖ్య:-
మనిషి (జీవుడి) ముఖ్యమైన లక్ష్యం ‘మోహం’ అనే భ్రమను దాటి ఆవలి ఒడ్డుకు చేరడమే. ఈ మోహానికే అజ్ఞానం, మాయ, ప్రకృతి అని వేరే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
ఆ చీకటి (తమస్సు/అజ్ఞానం) దాటితేనే అక్కడ భగవంతుడు (పరమాత్మ) ఉంటాడు. వేదాలు కూడా ‘తమసస్తు పారే’ (చీకటికి ఆవల ఉన్నవాడు) అని ఇదే నిజాన్ని చెబుతున్నాయి. వెలుగు రూపంలో ఉన్న ఆ దేవుడిని చేరాలంటే, మనకు అడ్డుగా ఉన్న ఈ మోహాన్ని లేదా చీకటిని దాటాలి.
దీన్ని ఎలా సాధించాలి?
- ఫలితం ఆశించకుండా చేసే పనుల ద్వారా (నిష్కామ కర్మ).
- మంచి విషయాలు వినడం (శ్రవణం), వాటి గురించి ఆలోచించడం (మననం), ధ్యానం చేయడం (నిదిధ్యాసన) అనే ‘ఆత్మ విచారణ’ ద్వారా దీన్ని సాధించాలి.
ఎప్పుడైతే మన బుద్ధి ఈ అజ్ఞానం అనే మురికిని దాటి, దేవుడి సాన్నిధ్యానికి చేరుతుందో, ఇక అప్పుడు అది ఆ దైవధ్యానంలోనే ఆనందిస్తుంది. ఆ స్థితికి చేరాక ఇక వేరే విషయాలు వినడం మీద ఆసక్తి ఉండదు.
ముఖ్యమైన గమనిక: ‘ఇక వినడం, చదవడం అవసరం లేదు’ అనే మాట గమ్యాన్ని చేరిన సిద్ధుల గురించి చెప్పిందే తప్ప, ఇంకా ప్రయత్నం చేస్తున్న సాధకుల గురించి కాదు. సాధకులు కచ్చితంగా శాస్త్రాలను, మంచి విషయాలను వింటూనే ఉండాలి.
‘మోహకలిలం’ (మోహం అనే బురద) అని గీతలో వాడడాన్ని బట్టి, మనుషుల హృదయాల్లో అజ్ఞానం అనే మురికి పేరుకుపోయి ఉందని స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది. ఆ మురికిని మనం ప్రయత్నపూర్వకమైన నిష్కామ కర్మల ద్వారా, ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా తొలగించుకుని, దైవ దర్శనం (ఆత్మసాక్షాత్కారం) పొందాలని దీని సారాంశం.