ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేనం
ఆశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః ।
ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి
శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్ ॥ 29
ఆశ్చర్యవత్, పశ్యతి, కశ్చిత్, ఏనమ్,
ఆశ్చర్యవత్, వదతి, తథా, ఏవ, చ, అన్యః,
ఆశ్చర్యవత్, చ, ఏనమ్, అన్యః, శృణోతి,
శ్రుత్వా, అపి, ఏనమ్, వేద, న, చ, ఏవ, కశ్చిత్.
కశ్చిత్ = ఒకడు; ఏనమ్ = ఈ ఆత్మను; ఆశ్చర్యవత్ = అద్భుతరూపంగా; పశ్యతి = దర్శిస్తాడు; తథా ఏవచ = అట్లే; అన్యః = మరొకడు; ఆశ్చర్యవత్ = అద్భుతరూపంగా; వదతి = వర్ణిస్తాడు; అన్యః చ = ఇంకొకడు; ఏనమ్ = దీనిని; ఆశ్చర్యవత్ = అద్భుతరూపంగా; శృణోతి = వింటాడు; కశ్చిత్ ఏవ చ = మరొకడెవడో; శ్రుత్వాపి = విని కూడా; ఏనమ్ = దీనిని; న వేద = తెలుకోలేకున్నాడు.
తా ॥ (అలా అయినా లోకంలో పండితులు కూడా దుఃఖీంచడం మనం చూస్తుంటాం కదా! అని అంటావా?; దీనికి కారణం ఆత్మజ్ఞానం లేకపోవడమే! ఈ ఆత్మజ్ఞానం దుర్లభమైనది.) ఒకడు ఈ ఆత్మను ఆశ్చర్యమైనదానిగా చూస్తాడు, మరొకడు ఈ ఆత్మను విస్మయంతో వర్ణిస్తాడు, ఇంకొకడు ఈ ఆత్మ గురించి సవిస్మయంగా వింటాడు. మరొకడెవడో దానిని చూసి, చెప్పి, విని కూడా తెలుసుకోలేకున్నాడు.
(ద్వితీయవ్యాఖ్య:) ఈ ఆత్మను దర్శించేవాడే ఒక ఆశ్చర్యం – దుర్లభుడు. ఈ ఆత్మను గురించి చెప్పేవాడు, వినేవాడు కూడా దుర్లభులు. ఆత్మతత్త్వాన్ని గురించి విన్నా కూడా, అందరికీ ఈ జ్ఞానం లభించదు, ఆత్మజ్ఞానం అత్యంత దుర్లభం.
వ్యాఖ్య:-
అధ్యాత్మ విద్య (ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం) అనేది కేవలం నోటి మాటలతో (Theory) అయిపోయేది కాదు. అది ఆచరించి తెలుసుకోవాల్సిన విజ్ఞానం (Practical Science). దీనిలోని ప్రతి విషయాన్ని కూడా ప్రత్యక్షంగా అనుభవించి చూస్తేనే పూర్తిగా అర్థమవుతుంది.
కానీ అలాంటి అనుభవం రావాలంటే… ఎన్నో జన్మల పుణ్య ఫలం, మనసులో స్వచ్ఛత (చిత్త నైర్మల్యం), కోరికలు లేకపోవడం (వాసనా రాహిత్యం) చాలా అవసరం. అందుకే, సాధన చేయడానికి కావాల్సిన అర్హతలు (సాధన చతుష్టయ సంపత్తి) బాగా ఉన్నవారికి మాత్రమే బ్రహ్మజ్ఞానం వంటబడుతుంది. మిగతావాళ్ళు ఒకవేళ ఆత్మ గురించి తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించినా, పూర్తి ఫలితాన్ని పొందలేకపోతున్నారు. (Katha Upanishad 1.2.7)
మన హృదయం సత్త్వగుణంతో (మంచి గుణంతో) నిండి ఉండి, రజోగుణం (కోరికలు/ఆవేశం), తమోగుణం (బద్ధకం/అజ్ఞానం) తొలగిపోయి పరిశుద్ధంగా ఉంటే…
- శుభ్రమైన అద్దంలో వస్తువు స్పష్టంగా కనిపించినట్లు,
- ఉతికిన తెల్ల బట్టకు రంగు బాగా అంటుకున్నట్లు,
- మెత్తటి నేలలో విత్తనం త్వరగా మొలకెత్తినట్లు…
బ్రహ్మసాక్షాత్కారం (భగవంతుడి దర్శనం/జ్ఞానం) త్వరగా కలుగుతుంది.
అలాంటి స్వచ్ఛమైన మనసు ఉన్నవాళ్ళు ఈ లోకంలో చాలా తక్కువ మంది ఉంటారు. అందుకే ఆత్మానుభూతిని పొందినవాళ్ళు కూడా చాలా అరుదుగా (తక్కువగా) ఉంటారని భగవంతుడు చెబుతున్నాడు.
‘కశ్చిద్ధీరః ప్రత్యగాత్మాన మైక్షత్ ఆవృత్త చక్షురమృతత్వమిచ్చన్’
ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని, బయటి విషయాల మీద నుండి మనసును వెనక్కి లాగి, లోపలి వైపుకి తిప్పుకుని (అంతర్ముఖుడై), మోక్షం కావాలని తీవ్రమైన కోరికతో ప్రయత్నించే ఏ ఒక్కరో… ఏ కొద్దిమందో ధీరులు మాత్రమే లోపల ఉన్న ఆత్మను (ప్రత్యగాత్మను) దర్శించుకోగలరని కఠోపనిషత్తు చెబుతోంది.
ఆత్మ అనేది కంటికి కనిపించే వస్తువులా చూడగలిగేది కాదు, చెవులతో వినగలిగేది కాదు, నోటితో చెప్పగలిగేది కాదు. అది ఇంద్రియాలకు అందనిది. చాలా సూక్ష్మంగా, హృదయం అనే గుహలో దాగి ఉంది. ప్రతిఫలం ఆశించకుండా చేసే పని (నిష్కామ కర్మ), భక్తి, వైరాగ్యం, ధ్యానం, అహంకారం లేకపోవడం (అమానిత్వం) వంటి మంచి గుణాల ద్వారా హృదయాన్ని శుభ్రం చేసుకుని… ఆత్మ విచారణ ద్వారా మాత్రమే దాన్ని అనుభవంలోకి తెచ్చుకోవాలి. ఇక్కడ ‘వేదనచైవకశ్చిత్’ అంటే ‘ఎవరూ తెలుసుకోవడం లేదు’ అని అర్థం కాదు. తెలుసుకునేవాళ్ళు చాలా తక్కువమంది (అరుదు) అని మాత్రమే అర్థం. ఆత్మ అనేది కనిపించే వస్తువుల కంటే పూర్తిగా భిన్నమైనది కాబట్టి, దాని గురించి అందరూ ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నారు.
ఈ శ్లోకానికి మరొక అర్థం కూడా చెప్పవచ్చు – ఆత్మను దర్శించినవాడు, ఆత్మ గురించి వినేవాడు, ఆత్మ గురించి చెప్పేవాడు (అంటే ఆత్మానుభవం పొందినవాడు) లోకంలో చాలా ఆశ్చర్యకరమైన వ్యక్తి. అలాంటి వాడు దొరకడం చాలా కష్టం (మహా దుర్లభుడు).