అవ్యక్తోఽయమచింత్యోఽయం అవికార్యోఽయముచ్యతే ।
తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి ॥ 25
అవ్యక్తః, అయమ్, అచింత్యః, అయమ్, అవికార్యః, అయమ్, ఉచ్యతే,
తస్మాత్, ఏవమ్, విదిత్వా, ఏనమ్, న, అనుశోచితుమ్, అర్హసి.
అయమ్ = ఈ ఆత్మ; అవ్యక్తః = ఇంద్రియాదులకు గోచరం కానిది; అయమ్ = ఇది; అచింత్యః = మనస్సుకు అందనిది; అయమ్ = ఇది; అవికార్యః = మార్పు లేనిది; ఉచ్యతే = (అని) చెప్పబడుచున్నది; తస్మాత్ = అందువల్ల; ఏనమ్ = ఈ ఆత్మను; ఏవమ్ = ఈ రీతిగా; విదిత్వా = గ్రహించి; అనుశోచితుమ్ = దుఃఖీంచడానికి; న అర్హసి = తగవు (దుఃఖీంచడం అనుచితం)
తా ॥ ఈ ఆత్మ అవ్యక్తం, అచింత్యం, అవికారి అని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి; అందువల్ల నీవు ఈ ఆత్మ స్వరూపాన్ని గ్రహించి దుఃఖాన్ని పరిత్యజించు.
వ్యాఖ్య:–
పంచభూతాలతో తయారైన వస్తువు అయితే అది కళ్ళకు కనిపిస్తుంది. కానీ ఆత్మ అలాంటిది కాదు, అందుకే అది కళ్ళకు కనిపించదు. అలాగే, కంటికి కనిపించని సూక్ష్మరూపంలో ఉంటే కనీసం మనసుకైనా తెలుస్తుంది. కానీ ఆత్మ అలాంటిది కూడా కాదు. అందుకే అది మనసుకు కూడా అందదు. మనస్సు పూర్తిగా లయించిపోయినప్పుడు (అణగిపోయినప్పుడు) మిగిలే వస్తువే ఆత్మ. మనసును శుద్ధి చేసి, దాన్ని మూలమైన పరమాత్మలో లీనం చేసినప్పుడు చివరగా మిగిలేదే ఆత్మ. కాబట్టి, మనస్సు లయించిపోతే గానీ దొరకని ఆత్మ, మనసుకు ఎలా అర్థమవుతుంది? అందుకే ఆత్మను ‘అచింత్యుడు’ (ఊహకు అందనివాడు) అని ఇక్కడ వర్ణించారు. మరియు, ప్రపంచంలోని కనిపించే వస్తువులన్నీ పుట్టడం, పెరగడం వంటి ఆరు రకాల మార్పులకు (షడ్వికారాలకు) లోనవుతూ ఉంటాయి. ఆత్మ అలాంటి దృశ్య వస్తువు (కనిపించేది) కాదు. అది ‘దృక్’ రూపం (చూసేది). అది కాలానికి, ప్రదేశానికి అతీతమైన సచ్చిదానంద స్వరూపం, అన్నింటినీ గమనించే సాక్షి. అంతేకాకుండా, ఏదైనా ఒక పని/వస్తువు (కార్యం) మార్పులు చెందుతూ చివరికి తన పుట్టుకకు కారణమైన దానిలో (కారణం) కలిసిపోతుంది. కానీ ఆత్మ అనేది ఒక పని వల్ల పుట్టిన ఫలితం (కార్యం) కాదు. అది అన్ని కారణాలకు అసలైన కారణం. కాబట్టి దానికి మార్పు (వికారం) అనేది అస్సలు ఉండదు.
‘తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి’ – (కాబట్టి ఈ విధంగా ఆత్మ గురించి తెలుసుకుని, నువ్వు దుఃఖించడం తగదు). మన అసలైన స్వరూపం ఏంటో మనకు తెలియకపోవడమే మన దుఃఖానికి అసలు కారణం. జీవుడు ఎప్పుడైతే ‘నేను ఈ శరీరాన్ని’, ‘నేను ఈ మనస్సుని’ అని అనుకుని వాటితో కలిసిపోతాడో (తాదాత్మ్యం చెందుతాడో), వెంటనే దుఃఖం అతన్ని చుట్టుముడుతుంది. కానీ… తాను నిజానికి శరీరం కాదు, మనస్సు కూడా కాదు; తాను కేవలం ఎలాంటి మార్పులు లేని ఆత్మ మాత్రమే అని, మంచి గురువుల ద్వారా, మంచి శాస్త్రాల ద్వారా తెలుసుకున్నప్పుడు, ఇక దుఃఖానికి చోటెక్కడిది? అందుకే శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ‘అలాంటి ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొంది దుఃఖం లేనివాడివి కా!’ అని ఇక్కడ బోధిస్తున్నాడు.
దీన్ని బట్టి చూస్తే… మూడు రకాల తాపాలతో (బాధలతో) కూడిన ఈ భయంకరమైన సంసార దుఃఖంలో పడి తల్లడిల్లుతున్న ప్రజలకు, ఆ దుఃఖం పోవడానికి ఏకైక మార్గం ‘ఆత్మజ్ఞానమే’ (తన నిజ స్వరూపాన్ని తాను తెలుసుకోవడమే) అని భగవంతుని మాటల ద్వారా స్పష్టమవుతోంది. కాబట్టి అందరూ ఆత్మ గురించే వెతకాలి. ఈ సంసారం అనే కటిక చీకటిలో వెలుగునిచ్చే ఏకైక దీపం ఆత్మజ్ఞానం ఒక్కటే.