న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః ।
న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్ ॥ 12
న, తు, ఏవ, అహమ్, జాతు, న, ఆసమ్, న, త్వమ్, న, ఇమే, జనాధిపాః,
న, చ, ఏవ, న, భవిష్యామః, సర్వే, వయమ్, అతః, పరమ్.
జాతు = ఒకప్పుడు; అహమ్ = నేను; న తు ఆసమ్ = లేను అని అనుట; న త్వమ్ = నీవు; ఇమే = ఈ; జనాధిపాః = రాజులు; న = లేరు అనేది; న = లేదు; అతః పరమ్ = ఇక మీదట; వయమ్ = మనం; సర్వే = అందరము; న చ భవిష్యామః = ఉండబోవమనడం; న ఏవ = లేనే లేదు.
తా ॥ (దుఃఖీంచవలసిన అగత్యం లేదు; పరమేశ్వరుడనైన) నేను, నీవు, ఈ రాజులు పూర్వం ఒకప్పుడు లేకున్నామనడం సత్యం కాదు. ఈ శరీరధారణకు పూర్వం మనమందరమూ నిత్యాత్మ స్వరూపంలో ఉన్నాం. ఈ దేహ త్యాగానంతరం, మనమెవ్వరం నశించం. వర్తమాన కాలంలో కూడా మనం నిత్యఆత్మ స్వరూపంలో ఉన్నాం. భవిష్యత్తులో కూడా ఉంటాం. (నీవు, రాజులు జీవులు కాబట్టి నా అంశలై నిత్యులవుతున్నారు.)
వ్యాఖ్య:–
ఈ శ్లోకం ద్వారా భగవంతుడు ‘తత్త్వమసి’ (నీవు ఆ దైవానివి) అనే మహావాక్యాన్ని ఉపదేశిస్తున్నారు. ‘నేను (కృష్ణుడు), నువ్వు (అర్జునుడు), ఈ సమస్త ప్రాణులు’ – అందరూ శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపులే అని ఆయన గట్టిగా చెబుతున్నారు. జీవుడిని (మనిషిని), శివుడిని (దేవుడిని) ఇక్కడ భగవంతుడు ఒకే వేదిక మీద, సమానమైన స్థాయిలో నిలబెట్టారు. ఇది చాలా రహస్యమైన ఆధ్యాత్మిక సత్యం. బ్రహ్మజ్ఞాన సారం అంతా ఇదే. మూడు లోకాల ఆధిపత్యాన్ని కూడా గడ్డిపోచలాగా చూసేంత తీవ్రమైన వైరాగ్యం అర్జునుడికి ఉంది. అందుకే అతడు ఈ బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందడానికి అర్హుడని నిర్ణయించి, భగవంతుడు ఇంత గొప్పదైన పరమ సత్యాలను అతనికి బోధించడం మొదలుపెట్టారు.
‘నువ్వు, నేను, ఈ రాజులు – మనందరం నిత్యులం (ఎప్పటికీ ఉండేవాళ్ళం)’ అని చెప్పడం ద్వారా ఈ కింది సత్యాలు మనకు బోధపడుతున్నాయి:
- ఆత్మ శాశ్వతమైనది.
- మనం అంటే ఆత్మే కానీ, ఈ శరీరం కాదు.
- జీవులందరిలోనూ ఒకే ఆత్మ వ్యాపించి ఉంది.
ఈ బోధన వల్ల జీవుడికి అంతులేని ధైర్యం, ఆనందం కలుగుతాయి. ఎందుకంటే, ‘నేను ఎప్పటికీ చనిపోను’ అని తెలిసినప్పుడు, ఇక తన గురించి గానీ, ఇతరుల మరణం గురించి గానీ బాధపడాల్సిన పనే ఉండదు. అర్జునుడికి ధైర్యం చెప్పడానికి ఏం చేయాలా అని ఆలోచించిన శ్రీకృష్ణుడు, ‘నిజమైన ఆత్మజ్ఞానం’ చెబితే తప్ప వేరే ఏ దారిలోనూ ఆ ధైర్యం రాదని నిర్ణయించుకున్నాడు. అందుకే, మొదట్లోనే అంతటి గంభీరమైన ఆత్మవిద్యను ఉపదేశిస్తున్నాడు.
“సర్వే వయమతఃపరమ్” – ‘మనమందరం’ అని చెప్పడం వల్ల… ఆత్మ దృష్టితో చూస్తే దేవుడికి, భక్తుడికి, గురువుకి, శిష్యుడికి మధ్య ఎలాంటి తేడా లేదని, అందరూ ఒకే సత్య స్వరూపమని స్పష్టమవుతోంది. అందుకే ఆంజనేయుడు కూడా శ్రీరాముడితో, ‘ఆత్మ పరంగా చూస్తే నువ్వే నేను, నేనే నువ్వు’ అని చెప్పాడు. శరీరం అనే ఉపాధి (cover) వల్లనే ‘జీవుడు’ అనే భావన ఏర్పడింది. ఆ ఉపాధిని వదిలేస్తే జీవుడే శివుడు అవుతాడు (శివోహం). కాబట్టి, ఈ శరీరం నశించినా బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు, ఎందుకంటే మనం నిజానికి శాశ్వతమైన ఆత్మలం కాబట్టి. అలాగే, ఎవరూ ‘నేను చిన్నవాడిని, అల్పుడిని’ అని దిగులుపడక్కర్లేదు, ఎందుకంటే ప్రతి ఒక్కరూ నిజానికి సాక్షాత్తు ఆ పరమాత్మ స్వరూపమే కాబట్టి. ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుడు ఒక చిన్న ధర్మసూక్ష్మాన్ని చెప్పి, దుఃఖంలో మునిగిపోయిన అర్జునుడిలో గొప్ప ధైర్యాన్ని నింపాడు.